Nastolatek może z dnia na dzień stać się bardziej zamknięty w sobie, rozdrażniony albo wycofany. Czasem pojawiają się problemy w szkole, konflikty z rodzicami, trudności w relacjach, obniżony nastrój, lęk, problemy ze snem lub poczucie, że „nie da się już tego wszystkiego ogarnąć”. Dla rodzica nie zawsze jest jasne, czy są to typowe trudności okresu dorastania, czy sytuacja, w której potrzebny jest psycholog dla nastolatka lub psychoterapia.
Z kolei sam nastolatek może zastanawiać się: Czy ze mną jest coś nie tak? Czy psycholog będzie mnie oceniał? Czy muszę powiedzieć rodzicom wszystko, o czym rozmawiam? Jak właściwie wygląda pierwsza wizyta?
W tym artykule wyjaśniamy, kiedy warto skorzystać ze wsparcia psychologicznego, z czym można zgłosić się do psychologa młodzieży, jak wygląda psychoterapia nastolatka i na co zwrócić uwagę przy wyborze specjalisty.
Najważniejsze informacje w skrócie
- Psychoterapia młodzieży może być pomocna nie tylko w przypadku rozpoznanych zaburzeń psychicznych. Wsparcie specjalisty może mieć sens również wtedy, gdy nastolatek długo zmaga się z trudnymi emocjami, relacjami, presją, stresem lub zmianami, z którymi trudno mu sobie poradzić.
- Do psychologa dla nastolatka można zgłosić się m.in. z powodu obniżonego nastroju, lęku, problemów z samooceną, trudności w relacjach, problemów szkolnych, samotności, kryzysu emocjonalnego czy trudności związanych z dorastaniem.
- Nie każdy trudny okres oznacza zaburzenie psychiczne. Ważne jest przede wszystkim to, jak długo trwają trudności, jak bardzo wpływają na codzienne funkcjonowanie i czy nastolatek sam czuje, że potrzebuje pomocy.
- Dobry psycholog młodzieży powinien mieć doświadczenie w pracy z osobami w wieku dorastania i potrafić dopasować sposób pracy do wieku, dojrzałości oraz sytuacji konkretnej osoby.
- Pierwsze spotkania służą przede wszystkim poznaniu sytuacji i ustaleniu, czego młoda osoba potrzebuje. Psychoterapia nie polega na tym, że ktoś od razu mówi nastolatkowi, co ma robić.
- Relacja terapeutyczna ma ogromne znaczenie. Nastolatek powinien mieć przestrzeń, w której może mówić o swoich trudnościach bez poczucia bycia ocenianym.
- Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, samookaleczenia, poważne zaburzenia odżywiania, objawy psychotyczne lub inne sygnały bezpośredniego zagrożenia, potrzebna może być pilna konsultacja psychiatryczna lub pomoc kryzysowa, a nie wyłącznie regularna psychoterapia.
Psychoterapia młodzieży – kiedy warto rozważyć pomoc psychoterapeuty?
Okres dorastania wiąże się z wieloma zmianami. Nastolatek buduje swoją tożsamość, coraz bardziej uniezależnia się od rodziców, intensywnie rozwija relacje z rówieśnikami i zaczyna podejmować decyzje dotyczące przyszłości. Towarzyszyć temu mogą silne emocje i okresowe kryzysy.
Nie oznacza to jednak, że każdą trudność trzeba od razu traktować jako problem wymagający terapii.
Dobrym powodem do konsultacji z psychologiem może być natomiast sytuacja, w której trudności utrzymują się, nasilają albo wyraźnie wpływają na życie nastolatka – jego relacje, naukę, sen, aktywność, sposób odżywiania czy codzienne funkcjonowanie.
Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje, że problemy ze zdrowiem psychicznym są częste w okresie dorastania. Wśród najczęściej występujących trudności wymienia m.in. zaburzenia lękowe, depresję i problemy związane z zachowaniem. WHO podkreśla również znaczenie wczesnego rozpoznawania problemów i dostępu młodych osób do odpowiedniej pomocy.
Sygnały, których nie warto ignorować
Warto porozmawiać ze specjalistą, jeżeli przez dłuższy czas obserwujesz u nastolatka na przykład:
- wyraźnie obniżony nastrój lub częsty smutek,
- utratę zainteresowań i przyjemności z rzeczy, które wcześniej były ważne,
- silne lub utrzymujące się poczucie lęku,
- częste napady paniki,
- izolowanie się od rodziny i znajomych,
- nagłe pogorszenie funkcjonowania w szkole,
- trudności z koncentracją,
- problemy ze snem,
- znaczące zmiany apetytu lub sposobu odżywiania,
- bardzo niską samoocenę,
- silne poczucie winy lub bezwartościowości,
- częste wybuchy złości lub drażliwość,
- trudności w relacjach z rówieśnikami,
- doświadczenie przemocy lub bullyingu,
- silną presję związaną z nauką, wyglądem lub osiągnięciami,
- trudności po rozstaniu, przeprowadzce, rozwodzie rodziców lub innej ważnej zmianie,
- zachowania autoagresywne lub samookaleczenia,
- używanie substancji jako sposobu radzenia sobie z emocjami.
Nie jest konieczne, aby występowało kilka takich objawów jednocześnie. Czasami już jedna znacząca zmiana w funkcjonowaniu nastolatka jest wystarczającym powodem, żeby skonsultować sytuację z psychologiem.
Z czym nastolatek może przyjść do psychologa?
Jednym z mitów dotyczących psychoterapii jest przekonanie, że do psychologa można zgłosić się dopiero wtedy, kiedy problem jest bardzo poważny.
To nieprawda.
Psycholog młodzieży może wspierać nastolatka również wtedy, gdy ten nie potrafi jeszcze dokładnie nazwać tego, co się z nim dzieje.
Czasami młoda osoba mówi:
„Nie wiem, co się ze mną dzieje, po prostu czuję się źle”.
I to również jest wystarczający powód, żeby porozmawiać ze specjalistą.
Najczęstsze powody zgłoszenia na terapię młodzieży
Do psychologa nastolatek może zgłosić się m.in. z powodu:
Trudności emocjonalnych
- smutku,
- złości,
- poczucia pustki,
- przeciążenia,
- trudności w regulowaniu emocji.
Lęku i stresu
- przewlekłego zamartwiania się,
- stresu szkolnego,
- lęku przed oceną,
- napadów paniki,
- lęku społecznego.
Problemów z samooceną
- poczucia bycia „gorszym”,
- nieakceptowania swojego wyglądu,
- ciągłego porównywania się z innymi,
- silnej potrzeby aprobaty.
Relacji z innymi
- problemów z nawiązywaniem znajomości,
- samotności,
- konfliktów z rówieśnikami,
- bullyingu,
- trudności w relacjach romantycznych.
Problemów rodzinnych
- częstych konfliktów z rodzicami,
- rozwodu lub separacji rodziców,
- trudności w komunikacji,
- poczucia niezrozumienia przez bliskich.
Trudności szkolnych
- spadku motywacji,
- problemów z koncentracją,
- silnego stresu przed sprawdzianami,
- lęku przed szkołą,
- presji związanej z wynikami.
Kryzysów i ważnych zmian
- rozstania,
- przeprowadzki,
- zmiany szkoły,
- utraty bliskiej osoby,
- doświadczenia przemocy,
- innych wydarzeń, które znacząco zmieniły codzienne życie.
Psychoterapia może być również przestrzenią do lepszego poznania siebie, swoich potrzeb i emocji. Nie trzeba mieć „poważnej diagnozy”, aby skorzystać z rozmowy ze specjalistą.
Psycholog dla nastolatka czy psychoterapeuta młodzieży – kogo wybrać?
To pytanie pojawia się bardzo często.
Psycholog i psychoterapeuta to nie są dokładnie te same role. Psycholog może zajmować się m.in. diagnozą psychologiczną, konsultacją i wsparciem. Psychoterapeuta prowadzi psychoterapię, czyli regularny proces ukierunkowany na pracę nad trudnościami psychicznymi i emocjonalnymi.
W praktyce pierwszym krokiem nie zawsze musi być samodzielne rozstrzygnięcie, którego specjalisty dokładnie potrzebuje nastolatek.
Konsultacja może służyć właśnie temu, żeby ocenić sytuację i ustalić, jaka forma pomocy będzie najbardziej adekwatna.
W przypadku młodzieży szczególnie istotne jest doświadczenie specjalisty w pracy z osobami w wieku dorastania. Wytyczne NICE dotyczące depresji u dzieci i młodzieży podkreślają znaczenie odpowiedniego przygotowania terapeuty do pracy z tą grupą oraz uwzględniania wieku, poziomu rozwoju, sytuacji rodzinnej i indywidualnych potrzeb młodej osoby przy wyborze formy terapii.
Jak wybrać psychologa młodzieży?
Wybór specjalisty ma znaczenie, ponieważ psychoterapia opiera się również na relacji między terapeutą a osobą korzystającą z pomocy.
Szukając specjalisty, warto sprawdzić:
1. Czy pracuje z nastolatkami?
Praca z osobami dorosłymi i praca z młodzieżą wymagają nieco innego podejścia. Nastolatek znajduje się na określonym etapie rozwoju i nie powinien być traktowany jak „mniejszy dorosły”.
2. Jakie ma wykształcenie i przygotowanie?
Warto sprawdzić wykształcenie psychologa lub psychoterapeuty, jego szkolenia oraz doświadczenie zawodowe.
3. Czy pracuje z problemem, z którym zgłasza się nastolatek?
Nie każdy specjalista zajmuje się wszystkimi rodzajami trudności. Warto zapytać, czy ma doświadczenie np. w pracy z lękiem, depresją, samooceną, kryzysem, zaburzeniami odżywiania czy trudnościami rodzinnymi.
4. Czy nastolatek czuje się przy nim bezpiecznie?
To szczególnie ważne.
Nawet bardzo dobrze wykształcony specjalista może nie być osobą, z którą konkretny nastolatek będzie chciał rozmawiać.
Nie oznacza to, że terapia „nie działa”. Czasami potrzebne jest znalezienie innego specjalisty, z którym łatwiej zbudować relację terapeutyczną.
5. Jak wygląda współpraca z rodzicami?
W przypadku osób niepełnoletnich istotne jest jasne ustalenie zasad współpracy, komunikacji i zakresu informacji przekazywanych rodzicom.
Jak wygląda psychoterapia nastolatka?
Wiele osób wyobraża sobie terapię jako serię pytań:
„Dlaczego to zrobiłeś?”
„Jak się z tym czujesz?”
„Co było w dzieciństwie?”
Rzeczywistość może wyglądać zupełnie inaczej.
Pierwsze spotkania zwykle służą przede wszystkim poznaniu sytuacji, trudności i potrzeb młodej osoby. Psycholog lub psychoterapeuta może pytać o szkołę, relacje, rodzinę, samopoczucie, sen, codzienne funkcjonowanie i sytuacje, w których problem jest najbardziej odczuwalny.
Nie oznacza to, że nastolatek musi od razu opowiedzieć o wszystkim.
Budowanie zaufania jest procesem.
W zależności od problemu i podejścia terapeutycznego rozmowa może obejmować m.in.:
- rozpoznawanie emocji,
- zauważanie automatycznych myśli,
- pracę nad sposobami radzenia sobie ze stresem,
- analizowanie relacji,
- rozwijanie umiejętności komunikacji,
- pracę nad samooceną,
- rozpoznawanie własnych potrzeb i granic,
- poszukiwanie bardziej pomocnych sposobów reagowania.
Forma psychoterapii powinna być dostosowana do wieku i potrzeb nastolatka.
W przypadku depresji u młodzieży rekomendacje kliniczne uwzględniają m.in. terapię poznawczo-behawioralną, terapię interpersonalną oraz wybrane formy terapii rodzinnej czy psychodynamicznej, zależnie od sytuacji klinicznej i indywidualnych potrzeb.
Czy nastolatek musi mówić psychologowi wszystko?
To jedno z najważniejszych pytań, jakie może mieć młoda osoba.
Nastolatek może obawiać się, że po wizycie psycholog „wszystko powie rodzicom”. Dlatego zasady dotyczące poufności i współpracy z rodzicami powinny zostać jasno omówione na początku procesu.
Warto zapytać specjalistę:
- jakie informacje pozostają między terapeutą a nastolatkiem,
- w jakich sytuacjach terapeuta musi poinformować rodzica lub inne osoby,
- jak wygląda kontakt z rodzicami,
- czego rodzic może dowiedzieć się o przebiegu terapii,
- jak wspólnie dba się o bezpieczeństwo młodej osoby.
Szczególne znaczenie ma bezpieczeństwo. Jeśli pojawia się realne zagrożenie życia lub zdrowia, zasady poufności nie mogą oznaczać pozostawienia nastolatka bez niezbędnej pomocy.
Dlatego warto, aby zarówno nastolatek, jak i jego rodzice wiedzieli od początku, jakie są zasady współpracy i granice poufności.
Jak przekonać nastolatka do psychologa?
To często trudniejsze, niż samo znalezienie specjalisty.
Rodzic może widzieć problem bardzo wyraźnie, podczas gdy nastolatek mówi:
„Nie potrzebuję psychologa”.
Zmuszanie, zawstydzanie albo straszenie terapią zazwyczaj nie pomaga w budowaniu motywacji do kontaktu ze specjalistą.
Lepszym punktem wyjścia może być spokojna rozmowa:
„Widzę, że ostatnio jest Ci trudno. Nie chcę Cię oceniać ani zmuszać do opowiadania mi o wszystkim. Chcę po prostu pomóc Ci znaleźć kogoś, z kim możesz o tym porozmawiać”.
Warto również wyjaśnić, że pójście do psychologa nie oznacza, że z nastolatkiem jest coś nie tak.
Psycholog jest osobą, z którą można porozmawiać o rzeczach, o których czasem trudno rozmawiać z rodzicem, nauczycielem czy znajomym.
„Nie chcę iść do psychologa” – co może zrobić nastolatek?
Jeśli jesteś nastolatkiem i czytasz ten tekst, być może zastanawiasz się, czy terapia jest dla Ciebie.
Nie musisz mieć gotowej odpowiedzi na pytanie, co dokładnie jest problemem.
Możesz przyjść i powiedzieć:
- „Nie wiem, po co tu jestem”.
- „Moi rodzice uważają, że potrzebuję psychologa”.
- „Nie umiem powiedzieć, co się ze mną dzieje”.
- „Ciągle się stresuję”.
- „Nie chce mi się wychodzić z domu”.
- „Pokłóciłem/am się ze wszystkimi”.
- „Nienawidzę siebie”.
- „Nie mogę przestać myśleć o jednej rzeczy”.
- „Boję się szkoły”.
- „Nie potrafię przestać się porównywać z innymi”.
To wystarczy, żeby rozpocząć rozmowę.
Psychoterapia młodzieży nie polega na tym, że ktoś ocenia Cię za Twoje decyzje albo mówi Ci, jak masz żyć. Jej celem jest stworzenie bezpiecznej przestrzeni do przyjrzenia się temu, co jest trudne, i wspólne poszukanie sposobów poradzenia sobie z sytuacją.
Psychoterapia młodzieży a rodzice – dlaczego ich udział może być ważny?
Nastolatek funkcjonuje jednocześnie w kilku ważnych środowiskach: rodzinie, szkole i grupie rówieśniczej.
Dlatego w niektórych sytuacjach sama praca indywidualna z nastolatkiem może nie być wystarczająca.
Nie oznacza to jednak, że każda terapia młodzieży powinna być terapią rodzinną.
Zakres współpracy z rodzicami zależy od wieku nastolatka, problemu, jego potrzeb i przyjętego sposobu pracy.
Rodzice mogą otrzymać wskazówki dotyczące m.in.:
- sposobu komunikowania się z nastolatkiem,
- reagowania na silne emocje,
- stawiania granic,
- wspierania dziecka w kryzysie,
- tworzenia warunków sprzyjających regeneracji,
- reagowania na zachowania, które mogą świadczyć o pogorszeniu stanu psychicznego.
Ważne jest, aby pomoc nie sprowadzała się do poszukiwania „winnego”. Celem jest zrozumienie sytuacji i znalezienie sposobów, które mogą realnie wesprzeć młodą osobę.
Psycholog dla nastolatka – kiedy potrzebna jest również konsultacja psychiatryczna?
Psychoterapia i konsultacja psychiatryczna nie wykluczają się.
W niektórych sytuacjach wskazana może być konsultacja lekarza psychiatry dzieci i młodzieży – szczególnie gdy objawy są nasilone, utrudniają codzienne funkcjonowanie albo istnieje podejrzenie zaburzenia wymagającego diagnozy lekarskiej.
W przypadku nasilonej depresji u młodzieży wytyczne NICE zalecają ocenę potrzeb i dobór leczenia odpowiednio do nasilenia objawów, wieku i sytuacji młodej osoby.
Psycholog lub psychoterapeuta może również zasugerować konsultację psychiatryczną, jeśli w trakcie pracy pojawią się przesłanki, że potrzebna jest szersza diagnostyka lub dodatkowa forma leczenia.
Jak przygotować nastolatka do pierwszej wizyty u psychologa?
Nie trzeba przygotowywać dziecka do terapii poprzez tworzenie listy jego „problemów”.
Można natomiast powiedzieć mu:
- jak będzie wyglądało spotkanie,
- gdzie się odbędzie,
- ile mniej więcej potrwa,
- że pierwsze spotkanie służy przede wszystkim poznaniu sytuacji,
- że może zadawać psychologowi pytania,
- że warto powiedzieć specjaliście, jeśli coś jest niezrozumiałe albo niekomfortowe.
Dobrze również unikać komunikatów typu:
„Powiedz psychologowi, że…”
„Musisz mu wszystko opowiedzieć”.
„Mam nadzieję, że psycholog wreszcie Ci wytłumaczy, że…”
Taki sposób komunikacji może sprawić, że nastolatek poczuje, iż terapia ma być narzędziem do przekazywania rodzicom informacji albo poprawiania jego zachowania.
Tymczasem skuteczna współpraca wymaga przestrzeni na własną perspektywę młodej osoby.
Psychoterapia młodzieży Warszawa – jak rozpocząć pomoc?
Jeżeli szukasz specjalisty dla swojego nastoletniego dziecka, pierwszym krokiem może być konsultacja psychologiczna, podczas której można omówić sytuację i ustalić dalsze postępowanie.
Na podstronie znajdziesz informacje dotyczące dostępnych specjalistów, zakresu pomocy oraz możliwości umówienia wizyty.
FAQ – najczęstsze pytania o psychologa i psychoterapię młodzieży
Od jakiego wieku nastolatek może iść do psychologa?
Nie ma jednej granicy wieku, od której pomoc psychologiczna staje się potrzebna. Specjaliści pracują z dziećmi, nastolatkami i młodymi dorosłymi, dostosowując sposób pracy do wieku i poziomu rozwoju.
W przypadku osoby niepełnoletniej sposób organizacji pomocy i udział rodziców lub opiekunów zależy m.in. od wieku, sytuacji oraz obowiązujących zasad prawnych i organizacyjnych.
Po czym poznać, że nastolatek potrzebuje psychologa?
Warto zwrócić uwagę przede wszystkim na wyraźne i utrzymujące się zmiany w funkcjonowaniu. Mogą to być m.in. obniżony nastrój, silny lęk, izolowanie się, problemy ze snem, znaczące pogorszenie funkcjonowania w szkole, problemy z jedzeniem, samookaleczenia lub duże trudności w relacjach.
Nie każdy taki objaw oznacza zaburzenie psychiczne, ale może być powodem do konsultacji.
Czy nastolatek może sam poprosić o psychologa?
Tak, młoda osoba może sama sygnalizować potrzebę rozmowy ze specjalistą. W przypadku osób niepełnoletnich organizacja świadczenia zależy jednak od wieku i obowiązujących zasad dotyczących zgody oraz udziału rodziców lub opiekunów.
Jak wygląda pierwsza wizyta nastolatka u psychologa?
Pierwsze spotkanie ma zwykle charakter konsultacyjny. Specjalista poznaje sytuację młodej osoby, pyta o jej trudności i codzienne funkcjonowanie oraz ustala, jaka forma pomocy może być odpowiednia.
Nastolatek nie musi przychodzić z gotową diagnozą ani umieć dokładnie opisać swojego problemu.
Czy psycholog powie rodzicom, o czym rozmawiam z nastolatkiem?
Zasady poufności i współpracy z rodzicami powinny być omówione ze specjalistą na początku pracy. Jednocześnie w sytuacji poważnego zagrożenia życia lub zdrowia konieczne może być podjęcie działań związanych z bezpieczeństwem młodej osoby.
Czy trzeba mieć diagnozę, żeby rozpocząć psychoterapię?
Nie zawsze. Do psychologa lub psychoterapeuty można zgłosić się również z powodu trudności emocjonalnych, relacyjnych czy sytuacyjnych, których przyczyna nie jest jeszcze jasna.
Czy psychoterapia młodzieży jest tylko dla osób z depresją lub zaburzeniami lękowymi?
Nie. Psychoterapia może dotyczyć bardzo różnych problemów – od trudności z samooceną i relacjami po kryzysy, stres, problemy rodzinne czy trudności związane z okresem dorastania.
Jak wybrać dobrego psychologa dla nastolatka?
Warto sprawdzić wykształcenie i przygotowanie specjalisty, jego doświadczenie w pracy z młodzieżą oraz obszary, w których prowadzi pomoc. Ważne jest również to, czy nastolatek ma możliwość zbudowania ze specjalistą relacji opartej na zaufaniu i poczuciu bezpieczeństwa.
Ile trwa psychoterapia nastolatka?
Nie ma jednej odpowiedzi. Czas trwania terapii zależy od rodzaju i nasilenia trudności, celu pracy, sytuacji nastolatka oraz wybranej metody. Po konsultacji specjalista może przedstawić proponowany sposób dalszej pracy.
Czy rodzic może uczestniczyć w terapii nastolatka?
To zależy od wieku nastolatka, jego potrzeb, rodzaju problemu i ustaleń ze specjalistą. Czasami część spotkań odbywa się indywidualnie z młodą osobą, a czasami potrzebne są również konsultacje z rodzicem lub spotkania rodzinne.
Najważniejsze: nie trzeba czekać, aż problem stanie się bardzo poważny
Poszukiwanie psychologa dla nastolatka nie oznacza, że rodzic poniósł porażkę wychowawczą ani że z młodą osobą „dzieje się coś złego”.
Podobnie zgłoszenie się do psychologa nie oznacza, że nastolatek jest słaby.
Czas dorastania może być wymagający, a proszenie o pomoc jest jednym ze sposobów radzenia sobie z sytuacją, której samemu trudno jest zrozumieć lub udźwignąć.
Jeśli coś od dłuższego czasu nie daje Ci spokoju – niezależnie od tego, czy jesteś rodzicem, czy nastolatkiem – rozmowa ze specjalistą może być dobrym sposobem na uporządkowanie sytuacji i sprawdzenie, czego naprawdę potrzebujesz.
Źródła
- World Health Organization (WHO), Mental health of adolescents
- World Health Organization (WHO), Anxiety disorders
- NICE, Depression in children and young people: identification and management – Recommendations.
- Ministerstwo Zdrowia, Pomoc psychologiczna – informacje dotyczące pomocy psychologicznej dla dzieci, młodzieży i dorosłych.
- Ministerstwo Zdrowia, Gdzie uzyskać pomoc psychologiczną i psychiatryczną?
- Rzecznik Praw Pacjenta, Zdrowie psychiczne.